Στηρί-Ζωντας στην κρίση

Σκοπός της έρευνας

Η αξιολόγηση αποτελεί σημαντικό τομέα του σχεδιασμού και της εφαρμογής προγραμμάτων σύμφωνα με τα σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα που τονίζουν την αναγκαιότητα για την εφαρμογή παρεμβάσεων βασισμένες σε εμπειρική έρευνα (evidence-based interventions). Συνεπώς, ο σκοπός του ερευνητικού μέρους του προγράμματος  "Στηρί-ζωντας" αποτέλεσε η αξιολόγηση της παρέμβασης τόσο σε επίπεδο αξιολόγησης αναγκών, όσο και σε επίπεδο αποτελεσματικότητας (περιεχόμενο & διαδικασία).

 

Μέθοδος

Για την αξιολόγηση του Προγράμματος επιμόρφωσης εκπαιδευτικών για την ψυχολογική στήριξη των παιδιών στην περίοδο της  οικονομικής κρίσης, «Στηρί-Ζωντας», σχεδιάστηκε και εφαρμόστηκε ένα σύνθετο και πολυεπίπεδο μοντέλο αξιολόγησης, το οποίο περιλάμβανε τα ακόλουθα επίπεδα αξιολόγησης: α) καταγραφή αναγκών των εκπαιδευτικών και των σχολικών μονάδων, β) εκτίμηση αναγκών στις βασικές καταρτίσεις του προγράμματος Στηρί-ζωντας, γ) αξιολόγηση της εφαρμογής των δραστηριοτήτων του προγράμματος στις τάξεις, και δ) συνολική αποτίμηση του προγράμματος Στηρί- ζωντας.

 

Δείγμα

Στο πρόγραμμα συμμετείχαν εκπαιδευτικοί και στελέχη εκπαίδευσης πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης.  Οι εκπαιδευτικοί προέρχονταν από σχολεία από διάφορες περιοχές της Αττικής αλλά και από σχολεία της περιφέρειας.

Η χορήγηση των ερωτηματολογίων εκτίμησης αναγκών έγινε συνολικά σε 285 εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν στα σεμινάρια επιμόρφωσης του προγράμματος Στηρί-Ζωντας.  Στη συνέχεια, συμπληρώθηκαν 106 ερωτηματολόγια από τους εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν στις βασικές καταρτίσεις του προγράμματος Στηρί-Ζωντας. Τέλος 117 εκπαιδευτικοί συμπλήρωσαν τα ερωτηματολόγια στην αρχή και στο τέλος του προγράμματος για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της παρέμβασης.

 

Μέσα συλλογής δεδομένων

α) Προκειμένου να καταγραφούν γενικότερα οι ανάγκες των εκπαιδευτικών και των σχολικών μονάδων κατασκευάστηκε και χορηγήθηκε ερωτηματολόγιο εκτίμησης αναγκών στους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι συμμετείχαν στην πρώτη ημερίδα επιμόρφωσης. Στο ερωτηματολόγιο περιλαμβάνονταν ερωτήσεις σχετικά με τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στους μαθητές (ψυχοκοινωνική, σχολική προσαρμογή, καθημερινή ζωή των ίδιων και των οικογενειών τους) καθώς και στη λειτουργία του σχολείου. Αρχικά, διερευνήθηκαν οι ανάγκες (needs assessment) σε επίπεδο ατόμου (εκπαιδευτικοί/μαθητές) και συστήματος (σχολικές μονάδες) για την ψυχολογική στήριξη εκπαιδευτικών και μαθητών στην περίοδο της οικονομικής κρίσης.

β) Για τη διερεύνηση των αναγκών για την ψυχολογική στήριξη εκπαιδευτικών και μαθητών στην περίοδο της οικονομικής κρίσης, οι εκπαιδευτικοί που συμμετείχαν στις βασικές καταρτίσεις του προγράμματος «Στηρί-Ζωντας» συμπλήρωσαν τα ακόλουθα ερωτηματολόγια: (α) Κλίμακα για το αντιλαμβανόμενο άγχος των εκπαιδευτικών, και (β) ερωτηματολόγιο για την ιεράρχηση εκπαιδευτικών στόχων.

γ) Η εφαρμογή και η αποτελεσματικότητα των δραστηριοτήτων «Ιστορίες Εν Τάξει… Εγώ» και «Ήταν ένα μικρό καράβι». που δόθηκαν στους εκπαιδευτικούς, κατά τη διάρκεια του προγράμματος αξιολογήθηκαν μέσω ανοικτών ερωτήσεων. Ειδικότερα χρησιμοποιήθηκαν ανοικτές ερωτήσεις, οι οποίες διερευνούσαν τη διαδικασία εφαρμογής, δυσκολίες και ολοκλήρωση της κάθε δραστηριότητας καθώς και τα οφέλη προς τους μαθητές και εκπαιδευτικούς.

δ) Για τη συνολική αποτίμηση του προγράμματος «Στηρί-Ζωντας» χορηγήθηκε στους εκπαιδευτικούς στην αρχή και στο τέλος του προγράμματος ερωτηματολόγιο για το σχολείο ως κοινότητα που νοιάζεται και φροντίζει και ερωτηματολόγιο για την αποτίμηση των βασικών καταρτίσεων του προγράμματος Στηρί-Ζωντας.

Η αξιολόγηση του συνολικού προγράμματος «Στηρί-Ζωντας» περιλάμβανε επίσης ανοικτού τύπου ερωτήσεις μέσω των οποίων οι εκπαιδευτικοί είχαν τη δυνατότητα να εκφράσουν τις απόψεις τους. Συμπεριλήφθηκαν ερωτήματα που αποσκοπούσαν να εξετάσουν τους τρόπους με τους οποίους ωφέλησε το πρόγραμμα τους μαθητές αλλά και τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Επίσης, ο βαθμός ικανοποίησης και η αποτελεσματικότητα του προγράμματος επιμόρφωσης-κατάρτισης αξιολογήθηκαν από τους εκπαιδευτικούς τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς τη διαδικασία.

 

Ευρήματα

Για όλες τις ανοικτές ερωτήσεις που χορηγήθηκαν ακολούθησε ανάλυση περιεχομένου και κατηγοριοποίηση των απαντήσεων βάσει των κοινών θεματικών που αναδύθηκαν, ενώ τα ποσοτικά δεδομένα αναλύθηκαν με το στατιστικό πακέτο SPSS.

 

Αξιολόγηση αναγκών

Συνοπτικά η ανάλυση των δεδομένων έδειξε ότι υπάρχουν σημαντικές οικονομικές συνέπειες της  κρίσης στα σχολεία. Τα προβλήματα κυμαίνονται από σημαντικές ελλείψεις σε υλικοτεχνικό εξοπλισμό  και συντήρησης των εγκαταστάσεων, καθώς και αλλαγές στη ζωή των μαθητών (μειωμένο χαρτζιλίκι, μη συμμετοχή σε πολιτιστικές εκδηλώσεις) έως προβλήματα ενδοπροσωπικής και διαπροσωπικής συμπεριφοράς. Ειδικότερα, ως βασικές οικονομικές συνέπειες της  κρίσης στη ζωή των παιδιών στο σχολείο οι εκπαιδευτικοί αναφέρουν  ότι τα παιδιά δυσκολεύονται οικονομικά να συμμετάσχουν σε πολιτιστικές εκδηλώσεις (57,9%) και σε εκδρομές του σχολείου (57%) καθώς και ότι έρχονται στο σχολείο με λιγότερο χαρτζιλίκι (38,9%). Επίσης αναφέρουν ότι παρατηρούν στα παιδιά προβλήματα ενδοπροσωπικής (33,5%) και διαπροσωπικής συμπεριφοράς (41,6%). Όσον αφορά τα προβλήματα στη λειτουργία της σχολικών μονάδων αναφέρουν ως κυριότερες συνέπειες τις ελλείψεις σε υλικοτεχνικό εξοπλισμό (65%) και τα προβλήματα στη συντήρηση των εγκαταστάσεων (46,4%). Τέλος, σχετικά με τις δράσεις που αναλαμβάνουν τα σχολεία αναφέρονται κυρίως η συλλογή ειδών πρώτης ανάγκης (π.χ τρόφιμα, ρούχα) (54,7%).

Μέσα από την αποτίμηση των αναγκών φάνηκε ότι οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί αφορούν τις κοινωνικό-συναισθηματικές ανάγκες των μαθητών τόσο σε ατομικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο τάξης. Από τις απαντήσεις των εκπαιδευτικών διαπιστώνεται ότι οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στην τάξη επικεντρώνονται πρωτογενώς γύρω από τις κοινωνικό-συναισθηματικές ανάγκες και δυσκολίες των μαθητών και δευτερογενώς στις μαθησιακές τους δυσκολίες. Λιγότερη έμφαση δόθηκε σε προβλήματα υλικοτεχνικής υποδομής των σχολείων. Διαπιστώθηκε, επίσης, η ανάγκη για παρεμβάσεις που αφορούν την κοινωνικό-συναισθηματική αγωγή των μαθητών σε ατομικό αλλά και ομαδικό επίπεδο (τάξη). Περαιτέρω δυσκολίες επικεντρώνονται στις σχέσεις των εκπαιδευτικών με τους συναδέλφους, αλλά και της σύνδεσης του σχολείου με τους γονείς. Οι παραπάνω δυσκολίες φαίνεται να εντείνονται σε σχολεία με υψηλή πολιτισμική, κοινωνική και οικονομική διαφορετικότητα του μαθητικού πληθυσμού.

 

Αξιολόγηση δραστηριοτήτων

 Όσον αφορά στην αξιολόγηση των δραστηριοτήτων, παρά το σύντομο χρονικό διάστημα εφαρμογής, οι συμμετέχοντες μαθητές και εκπαιδευτικοί φάνηκε να ωφελήθηκαν τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο.

«Ιστορίες εν...τάξει»

Όσον αφορά στα οφέλη της δραστηριότητας «Ιστορίες εν...τάξει» σε ατομικό επίπεδο, οι μαθητές είχαν τη δυνατότητα να συνειδητοποιήσουν τα θετικά τους χαρακτηριστικά και να ενισχύσουν την αυτοεκτίμησή τους καθώς και τη στήριξη που αντλούν από τους τις σημαντικές σχέσεις στη ζωή τους.  Σε ομαδικό επίπεδο, συντέλεσε στη βελτίωση των σχέσεων των εκπαιδευτικών αλλά και των μαθητών. Οι παραπάνω παράγοντες αποτελούν σημαντικές διαστάσεις των ψυχικά ανθεκτικών τάξεων. Ειδικότερα, οι εκπαιδευτικοί ανάφεραν ότι η δραστηριότητα ενίσχυσε τους παρακάτω παράγοντες της ψυχικής ανθεκτικότητας των μαθητών: α) στοχοθέτηση, β) αυτοπεποίθηση και αναγνώριση ικανοτήτων (όφελος σε ατομικό/προσωπικό επίπεδο), και γ) βελτίωση των σχέσεων (όφελος σε ομαδικό επίπεδο). Παρατίθενται ενδεικτικές απαντήσεις των εκπαιδευτικών με βάση την κατηγοριοποίηση που προέκυψε από την ανάλυση περιεχομένου:                     

 

     α) Στόχοι

  • Τα βοήθησε στο να ξεκινήσουν στόχους και να τους πραγματοποιούν. Αυτό ενίσχυσε την αυτοπεποίθηση τους.
  • Συνειδητοποίησαν ότι μπορούν να πετύχουν στόχους, τα άτομα που τους βοηθούν σε αυτό αλλά και ότι στην πορεία υπάρχουν ανασταλτικοί παράγοντες στην εφαρμογή της στοχοθεσίας  τους
  • Να καταλάβουν πως ότι κι αν κάνουμε είναι ένας μικρός ή μεγάλος στόχος που προσπαθούμε να πετύχουμε υποβοηθούμενοι ή όχι. Κι αν δεν τον πετύχουμε δε το βάζουμε κάτω και ξαναπροσπαθούμε
  • Να συνειδητοποιούν την αναγκαιότητα να βάζουν στόχους ανεξάρτητα αν τους πετύχουν ή όχι, να βρουν τρόπους να μην ξεχνούν τους στόχους τους

β) Αυτοπεποίθηση/Αναγνώριση Ικανοτήτων

  • Ένιωσαν ικανοποίηση όταν συνειδητοποίησαν αυτά που κατάφεραν
  • Τα παιδιά δήλωσαν ότι ωφελήθηκαν από τη δραστηριότητα γιατί επαναπροσδιόρισαν τα προβλήματα και πήραν θάρρος από τις επιτυχίες τους
  • Μίλησαν αρκετά συνειδητοποιημένα για τον εαυτό τους, μπήκαν στη διαδικασία να βάζουν στόχους, να κάνουν ανασκόπηση στα κατορθώματα τους…. Τους άρεσε πολύ
  • Να πιστέψουν στις ικανότητες τους, στον εαυτό τους, τόνωση αυτοσυναισθήματος

γ) Βελτίωση των Σχέσεων

  • Κοινωνικότητα, ομαδική συμπεριφορά, βελτίωση σχέσεων
  • Αυτεπίγνωση, βελτίωση συμπεριφοράς σε σχέση με τους άλλους
  • Ανέφεραν τις σκέψεις τους σε κάποιο σημαντικό για τα παιδιά πρόσωπο

Επιπλέον, οι εκπαιδευτικοί σημείωσαν γεγονότα ή αναφορές των παιδιών κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας που τους έκανε εντύπωση, εξέπληξε ή συγκίνησε. Χαρακτηριστικά οι εκπαιδευτικοί ανέφεραν:

  • Με εξέπληξε η ωριμότητα ορισμένων παιδιών σε σχέση με στόχους βελτίωσης συμπεριφοράς καθώς και το πώς κατάφεραν να το πετύχουν και να το εκφράσουν
  • Με εξέπληξε το ενδιαφέρον ορισμένων παιδιών για τις επιδόσεις τους στα μαθήματα αν και στην τάξη δείχνουν αδιάφορα που τελικά είναι επιφανειακό
  • Με εξέπληξε το γεγονός ότι αρκετά από αυτά που είχαμε συζητήσει και πίστευα ότι δεν θα τα είχαν ενστερνιστεί σαν στόχους αυτά προσπάθησαν να τα εφαρμόσουν
  • Με ξάφνιασε θετικά το γεγονός ότι ακόμη και παιδιά με πολλές δυσκολίες δεχτήκαν με χαρά να συμπληρώσουν τα φυλλάδια
  • Με συγκίνησε που ένας μαθητής συζητώντας στην ομάδα για το στόχο που έθεσε και ήθελε πολύ να τα καταφέρει, όλη η τάξη συμμετείχε και τον ενθάρρυνε   
  • Ενώ τα παιδιά την πρώτη εβδομάδα δυσκολευτήκαν πάρα πολύ, ήταν κουμπωμένα και επιφυλακτικά μετά την πρώτη φορά ζητούσαν να επαναλάβουμε τη δραστηριότητα

Η εφαρμογή της δραστηριότητας «Ιστορίες εν τάξει» βοήθησε όχι μόνο τους μαθητές αλλά και τους εκπαιδευτικούς να ενισχύουν την ψυχική τους ανθεκτικότητα μέσω της θέσπισης και πραγμάτωσης απλών στόχων, καθώς και τη συνειδητοποίηση των πηγών στήριξής τους. Ειδικότερα, οι εκπαιδευτικοί σημείωσαν ότι σε προσωπικό επίπεδο η συγκεκριμένη δραστηριότητα ενίσχυσε τους παρακάτω τομείς της ψυχικής ανθεκτικότητάς τους: α) στόχοι, β) σχέσεις, γ) υπευθυνότητα/συμμετοχή, δ) αυτοπεποίθηση/αναγνώριση ικανοτήτων, και ε) αναγνώριση θετικών στοιχείων. Παρατίθενται ενδεικτικές απαντήσεις των εκπαιδευτικών:

     α) Στόχοι

  • Να βάζω μικρούς καθημερινούς στόχους                                                                                                                 
  • Να αναθεωρώ στόχους που δεν ήταν εφικτοί ή δυσκόλευαν τα παιδιά και να τους αναπροσαρμόζω                                                            

β) Σχέσεις

  • Συνειδητοποίησα/θυμήθηκα ξανά πράγματα και άτομα τα οποία με στηρίζουν  
  • Έμαθα τα συναισθήματα και τις σκέψεις των μαθητών μου για μένα και πως να βελτιώσω την προσέγγιση μου στους μαθητές μου                              

γ) Υπευθυνότητα/Συμμετοχή

  • Μιλήσαμε στα παιδιά και για τις δικές μας δυσκολίες και τις ώρες που καταθέτουμε σε σεμινάρια και συνελεύσεις
  • Συνειδητοποίησα την εμμονή των παιδιών στο μαθησιακό κομμάτι και προσπάθησα να τα βοηθήσω να λειτουργήσουν σε ψυχολογικό επίπεδο                     

δ) Αυτοπεποίθηση/Αναγνώριση Ικανοτήτων

  • Να ενισχύσω την αυτοπεποίθηση μου και να αναχαιτίσω το άγχος                                                                                          
  • Συνειδητοποίησα κάποιες δυνατότητες που είχα και επιτυχίες που πριν τις θεωρούσα δεδομένες, ασήμαντες     

ε) Αναγνώριση Θετικών Στοιχείων

  • Έμεινα ευχαριστημένη γιατί κι εγώ εντόπισα πράγματα που ίσως ξέφυγαν μέσα στην εγρήγορση του χρόνου                                                  

 

Όσον αφορά τις δυσκολίες από την εφαρμογή της δραστηριότητας «Ιστορίες εν...τάξει», περίπου ένα τέταρτο των εκπαιδευτικών δεν ανάφεραν δυσκολίες στην εφαρμογή της δραστηριότητας. Οι υπόλοιποι εκπαιδευτικοί ανάφεραν δυσκολίες κατά την εφαρμογή της δραστηριότητας σε σχέση με: α) τη θέσπιση και επίτευξη στόχων, β) έκφρασης των χαρακτηριστικών των μαθητών που τους βοήθησαν στην επίτευξη των στόχων, γ) έλλειψη και διαχείριση του χρόνου, και δ) την κατανόηση της δραστηριότητας και έκφρασης των σκέψεων των μαθητών. Οι δυσκολίες που ανάφεραν οι εκπαιδευτικοί κατά την εφαρμογή της δραστηριότητας φαίνεται να οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στην απειρία των μαθητών με ατομικές δραστηριότητες στοχοθέτησης και έκφρασης των προσωπικών τους βιωμάτων.

 

«Ήταν ένα μικρό καράβι»

Η εφαρμογή της δραστηριότητας, «Ήταν ένα μικρό καράβι» σε ατομικό επίπεδο,  έδωσε τη δυνατότητα στους μαθητές να γνωρίσουν τον εαυτό τους, τα χαρίσματά τους και να τονώσουν την αυτοεκτίμησή τους, και, παράλληλα, να συνειδητοποιήσουν τη στήριξη που αντλούν από τις σημαντικές σχέσεις στη ζωή τους. Σε ομαδικό επίπεδο, οι τάξεις που εφάρμοσαν τη δραστηριότητα καλλιέργησαν και ανέπτυξαν ένα κλίμα συνοχής, αλληλεγγύης και συνεργασίας μέσα από το οποίο οι μαθητές μπορούν να ενισχύσουν την ψυχική τους ανθεκτικότητα. Ειδικότερα, οι εκπαιδευτικοί ανέφεραν ότι η δραστηριότητα: α) βελτίωσε την επικοινωνία και τις σχέσεις μεταξύ των μαθητών καθώς και του ευρύτερου κλίματος της τάξης, β) ενίσχυσε την ομαδικότητα και συνεργασία των μαθητών, γ) βοήθησε τους μαθητές να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους, τις προσωπικές τους ικανότητες αλλά και γνωρίσματα των συμμαθητών τους, και δ) καλλιέργησε την κοινή στοχοθέτηση των μαθητών.

Ενδεικτικές απαντήσεις των εκπαιδευτικών παρατίθενται παρακάτω:

  • Έφερε πιο κοντά όλους τους μαθητές και ενδυνάμωσε τις σχέσεις τους.                                                                                                                                                                                       
  • Βοήθησε να ενωθούν τα παιδιά περισσότερο μεταξύ τους σαν ομάδα. Βελτίωσε τις σχέσεις μεταξύ των μαθητών και το κλίμα της τάξης.                                                                                                                           
  • Βοήθησε να ενταχθούν ομαλότερα στην ομάδα τους και τα βοήθησε να βελτιώσουν τις μεταξύ τους σχέσεις.                                                                                                                                                      
  • Βοήθησε το ψυχολογικό τμήμα των μαθητών. τα παιδιά μου ένοιωσαν καλύτερα, δημιουργώντας μια ενιαία κοινότητα που τη συνδέει ο κοινός δρόμος, η κοινή προσδοκία, ο κοινός οραματισμός.                
  • Τα παιδιά δέθηκαν ακόμα περισσότερο κι έμαθαν να προσπαθούν όλα μαζί κι όχι ατομικά, για τον κοινό σκοπό! (δεν ανταγωνίζονταν).                                                                                                                          
  • Να ανακαλύψουν τα παιδιά κομμάτια του εαυτού τους, χαρακτηριστικά της προσωπικότητας τους που ίσως δεν τα γνώριζαν, τολμούν να τα εκφράσουν, αξιοποιήσουν!
  • Κατάφεραν να εργάζονται αρμονικά ως μέλη της ομάδας. Κατέβαλαν προσπάθεια για να επιτύχουν τους στόχους τους.                                                                                                                                             

Τέλος, οι εκπαιδευτικοί σημείωσαν γεγονότα ή αναφορές των παιδιών κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας που τους έκανε εντύπωση, εξέπληξε ή συγκίνησε. Οι απαντήσεις των εκπαιδευτικών επισήμαιναν: α) το ενδιαφέρον, αυθορμητισμό και ζήλο που επέδειξαν οι μαθητές στην πραγματοποίηση της δραστηριότητας, β) τις σχέσεις με σημαντικούς άλλους (γονείς, δάσκαλος) και φίλους που ανάφεραν οι μαθητές, και γ) την αλλαγή στάσης και αυτογνωσίας των μαθητών κατά την ολοκλήρωση της δραστηριότητας.

Ορισμένες ενδεικτικές απαντήσεις των εκπαιδευτικών είναι οι εξής:

  • Με συγκίνησε ο ζήλος τους, η δεκτικότητα τους παρόλες τις δυσκολίες (κατανόηση του στόχου-ρόλου-εκτέλεσης) με εξέπληξε η αμεσότητα των παιδιών. Πως από τις οδηγίες οδηγήθηκαν στη διαδικασία αβίαστα και ευχάριστα.     
  • Προσωπικά με συγκίνησε που στην ομαδική ζωγραφιά του καραβιού με ζωγράφισαν κοντά τους. Οι μαθητές ήθελαν πολύ κάθε εβδομάδα να ''παίξουν'' το καράβι.                                                                                                    
  • Η ανάγκη τους να είναι αποδεκτά από τους άλλους, να έχουν φίλους. Η βίαιη αντίδραση των παιδιών που πιέζονται.        
  • Ένας μαθητής στην αρχή ήθελε πάντα να κάνει το δικό του φτάνοντας πολλές φορές σε άσχημες καταστάσεις κλάματα, φωνές, κλπ. Η ομάδα τον αγκάλιασε και έφτασε στο σημείο ο μαθητής να αποδεχτεί πλήρως τους κανόνες της ομάδας.                            
  • Ήρθαν και μου είπαν προσωπικά ότι δεν κατάφερε το καράβι να φτάσει στον προορισμό αλλά θα προσπαθήσουν ξανά.                                                                                                                                               

Σχετικά με τις δυσκολίες από την εφαρμογή της δραστηριότητας «Ήταν ένα μικρό καράβι», οι εκπαιδευτικοί ανάφεραν ορισμένες δυσκολίες σε σχέση με: α) τη θέσπιση και επίτευξη στόχων, β) χρόνο ολοκλήρωσης, και γ) συνεργασία των μαθητών. Περίπου οι μισοί εκπαιδευτικοί δεν άλλαξαν κάτι στην εφαρμογή της δραστηριότητας, ενώ για τους υπόλοιπους εκπαιδευτικούς η ευελιξία της δραστηριότητας τους έδωσε τη δυνατότητα να εντάξουν κάποιες αλλαγές και να την προσαρμόσουν στις ανάγκες των μαθητών τους.

Συνολικά, οι εκπαιδευτικοί ανάφεραν ότι η εφαρμογή των δραστηριοτήτων στην τάξη συντέλεσε στο:  α) να γνωρίσουν καλύτερα τους μαθητές (ατομικά χαρακτηριστικά και περιβάλλον) και να βελτιώσουν την επικοινωνία και τη σχέση τους με τους μαθητές, β) κατάφεραν να συνειδητοποιήσουν τις ικανότητες αλλά και να κατανοήσουν τις ανάγκες και δυσκολίες των μαθητών, γ) βοήθησε τους μαθητές να βελτιώσουν τη συνεργασία και ομαδικότητά τους σε επίπεδο τάξης αλλά και σχολικής μονάδας, και δ) οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί έμαθαν πράγματα για τον εαυτό τους καθώς και καινούριες επιστημονικές γνώσεις και πρακτικές που μπορούν να τους βοηθήσουν να στηρίξουν τους μαθητές τους. Από τις παραπάνω απαντήσεις των εκπαιδευτικών καταδεικνύεται ότι η εφαρμογή του προγράμματος συνέβαλε στην βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των εκπαιδευτικών και μαθητών, αλλά και μεταξύ των μαθητών μέσα από ατομικές και ομαδικές δραστηριότητες.

 

Συνολική αποτίμηση του Προγράμματος 

Όσον αφορά στη συνολική εκτίμηση για το Πρόγραμμα οι εκπαιδευτικοί φαίνεται να το αξιολογούν αρκετά θετικά. Ειδικότερα τα θέματα που διερευνήθηκαν ήταν το ενδιαφέρον των θεμάτων των σεμιναρίων, η χρησιμότητά τους αλλά και η αξιολόγηση της εμπειρίας τους από τη συμμετοχή τους στις ομάδες εργασίας. Το μεγαλύτερο ποσοστό των εκπαιδευτικών βρήκε αρκετά έως πολύ ενδιαφέροντα τα θέματα των σεμιναρίων (78,7%), ενώ σε εξίσου υψηλό ποσοστό θεώρησε ότι αποκόμισε χρήσιμες γνώσεις και δεξιότητες (66%) Τέλος το 80,8% αξιολόγησε αρκετά έως πολύ καλή, με τις ανώτερες δηλαδή βαθμίδες της κλίμακας, την εμπειρία των εκπαιδευτικών από τη συμμετοχή στις βιωματικές δραστηριότητες στις ομάδες εργασίας των σεμιναρίων

Οι απαντήσεις των εκπαιδευτικών κατέδειξαν ότι η εφαρμογή τους προγράμματος σε προσωπικό επίπεδο τους βοήθησε να αναγνωρίσουν τις ικανότητές τους, να τονώσουν το αυτοσυναίσθημά τους και να ενισχύσουν την αυτοεκτίμησή τους μέσα από την καθημερινή στοχοθέτηση. Επίσης, το πρόγραμμα συντέλεσε στη βελτίωση των σχέσεών τους με τους συναδέλφους και τους μαθητές. Οι εκπαιδευτικοί επιπλέον μπόρεσαν να συνειδητοποιήσουν τις κοινές δυσκολίες και προβλήματα που αντιμετωπίζουν στα σχολεία και που απαιτούν την ανάληψη και συμμετοχή σε κοινές δράσεις. 

Μέσα από τις απαντήσεις των εκπαιδευτικών καταφάνηκε ότι η συμμετοχή στο πρόγραμμα είχε θετικά αποτελέσματα και στην επαγγελματική τους πραγμάτωση. Οι εκπαιδευτικοί ανάφεραν ότι ένιωσαν πιο επαρκείς στο ρόλο τους ιδιαίτερα στην κοινωνικο-συναισθηματική στήριξη των μαθητών τους και στην δημιουργία ενός θετικού κλίματος της τάξης μέσα από την καλλιέργεια αξιών εμπιστοσύνης, αποδοχής, σεβασμού και αλληλοεκτίμησης. Παράλληλα, οι εκπαιδευτικοί δήλωσαν ότι ήλθαν πιο κοντά με τους συναδέλφους και μαθητές τους μέσα από την κοινή συμμετοχή σε δραστηριότητες.

Οι εκπαιδευτικοί επίσης είχαν τη δυνατότητα να κάνουν προτάσεις για τη συνέχιση του προγράμματος. Οι προτάσεις των εκπαιδευτικών συνοψίζονται στις παρακάτω ενότητες: α) περισσότερες βιωματικές δραστηριότητες, β) επέκταση του χρόνου εφαρμογής του προγράμματος, γ) επέκταση σε άλλες σχολικές μονάδες και διάχυση των πληροφοριών με σκοπό τη δημιουργία ενός δικτύου σχολείων, δ) επιμόρφωση σε εξειδικευμένα θέματα αντιμετώπισης κρίσεων στο σχολείο, και ε) περισσότερες πρακτικές εφαρμογές στο σχολείο.

Συμπερασματικά, η ανάλυση των απαντήσεων των εκπαιδευτικών για την αξιολόγηση του συνολικού προγράμματος «Στηρί-Ζωντας» κατέδειξε σημαντικά οφέλη σε επίπεδο ατομικό, τάξης και σχολικής μονάδας. Συγκεκριμένα, οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές κατάφεραν να ενισχύσουν την αυτοεκτίμησή και αυτενέργειά τους μέσα από ατομικές και ομαδικές δραστηριότητες αυτογνωσίας και στοχοθέτησης. Παράλληλα, η συμμετοχή σε ομαδικές δραστηριότητες ενδυνάμωσε τις σχέσεις μεταξύ των μαθητών και των εκπαιδευτικών με τους μαθητές αλλά και τους συναδέλφους τους. Σημαντικό παράγοντα αποτέλεσε και η θεωρητική κατάρτιση των εκπαιδευτικών και η ενδυνάμωσή τους ως προς τον παιδαγωγικό τους ρόλο. Συνολικά, το πρόγραμμα ανταποκρίθηκε στις κοινωνικο-συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών και εκπαιδευτικών που αναδύθηκαν από την εκτίμηση των αναγκών και συνέβαλε στην καλλιέργεια ψυχικά ανθεκτικών τάξεων και σχολείων.  

Ορισμένες ενδεικτικές απαντήσεις των εκπαιδευτικών είναι οι εξής:

  • Ανακάλυψα πτυχές των μαθητών μου που δεν είχα υποψιαστεί. Απέκτησα πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το τι βιώνουν τα παιδιά στο σπίτι, εν μέσω κρίσης.                                                                                                                                                                                                             
  • Συνδέθηκα περισσότερο με τους μαθητές. Ανακάλυψα πτυχές της προσωπικότητας τους και της οικογενειακής τους ζωής που δεν τις γνώριζα.         
  • Ένιωσα πιο άνετα με τους μαθητές στο να συζητώ το θέμα της οικονομικής κρίσης και τα αρνητικά της αποτελέσματα.
  • Δέθηκα περισσότερο συναισθηματικά με τους μαθητές μου. Κατάλαβα ότι αν βοηθήσεις τα παιδιά να θέσουν στόχους αυτά προσπαθούν να τους πετύχουν με αρκετό ενθουσιασμό.   
  • «Ήρθα σε επαφή με τα παιδιά στον τομέα που πάσχει περισσότερο η εκπαίδευση, στον ψυχοκοινωνικό τομέα. Κατάλαβα περισσότερο τις ανάγκες τους και συνειδητοποίησα ότι η εκπαίδευση δεν αφορά κυρίως τη γνώση».
  • «Μια φρεσκάδα. Ένας άλλος τρόπος στη διδακτική πράξη».          
  •  «Αναπτύχτηκαν ισχυρότεροι δεσμοί μεταξύ μαθητών και μεταξύ μαθητών και εκπαιδευτικών».
  • «Έψαξα βαθιά μέσα μου και συνειδητοποίησα μικρές επιτυχίες μου σε σχέση με τους μαθητές μου. Αυτό με γέμισε ικανοποίηση και ήταν ένα κίνητρο για να συνεχίσω την προσπάθεια».                                                                              
  • «Βρήκα τρόπους, παιχνίδια, βιβλία που κάναμε με τα παιδιά για να μπορέσουμε να νιώσουμε ''πιο ομάδα''. Ένιωσα μεγάλη χαρά από αυτό που εισέπραξα από την τάξη».                                                                                            
  • «Μας δόθηκε μια ουσιαστική ευκαιρία να συνεργαστούμε στο σχολείο συνάδελφοι με την ιδία τάξη με συναδέλφους άλλων τάξεων, αλλά και με τους συναδέλφους των ειδικοτήτων και αυτό μας έδεσε περισσότερο»